Dziś jest: piątek, 20.10.2017 | Imieniny obchodzą: Ireny, Kleopatry, Jana

Historia

Autor - Mariola Nakwasińska Nasza „mała ojczyzna” - Kotlina Kłodzka jest uroczym i niezwykłym miejscem, splatającym burzliwe losy trzech narodów: czeskiego, niemieckiego i polskiego. Pierwsze wzmianki o tych terenach pochodzą z 973r, kiedy to Ziemia Kłodzka należała do praskiej prowincji kościoła. Była zagospodarowywana za czasów Ottokara II (ur. 98 -zm.1278 ), króla Czech i Moraw. Król wyznaczał najemców, którzy z kolei sprowadzali z różnych obszarów ( Frankoni, Turyngii i Hesji) rzemieślników i rolników, a następnie osadzali ich w nowo powstałych wsiach tzw. łańcuchówkach tworzonych głównie w dolinach rzek. Zagrody wiejskie budowano z drewna na planie prostokąta. Tak powstały Ołdrzychowice, Ścinawka, Szalejów. Nowo osadzony rolnik dostawał 1 łan frankoński ziem, czyli 24 ha. Wzmianki o Szalejowie Dolny donoszą iż w 1350 r. było 37 łanów, a wyznaczone wówczas podziały przetrwały blisko 700 lat. Szalejów Dolny powstał przy szlaku handlowym wiodącym z Czech przez Przełęcz Polskie Wrota, Kłodzko na Śląsk. Nazwa wsi po raz pierwszy pojawiła się w 1269r. w dokumentach biskupa Jana II z Pragi jako siedziba dziekana. Od 1337r. wieś należała do braci Otto i Reuczko von Glubos, którzy to sprzedali ją 7.02.1350r. na rzecz arcybiskupa Arnoszta z Pardubic, a transakcja została potwierdzona przez króla Karola IV. Tego samego roku 5.11.1350 r. biskup podarował miejscowość probostwu augustianów z Kłodzka, którzy zarządzali nią blisko 250 lat. Postępujący rozwój wsi zaburzyły wojny husyckie. 27. 12. 1428r. na pobliskim wzgórzu Czerwoniak została stoczona bardzo ważna bitwa, w której poległ sam książę Jan Ziębicki, a jego oddziały zostały rozgromione przez husytów. 350 żołnierzy księcia pochowano z Szalejowie Dolnym a pozostałych w Starym Wielisławiu, przy murze kościelnym. W miejscu domniemanej śmierci Jana Ziębickego powstała, w latach 1904-1905, kaplica upamiętniająca tamte wydarzenia, ozdobiona historycznymi freskami. Zły okres jednak nie minął. Trwające walki o tron czeski pomiędzy królem Jerzym Podiebradów a Maciejem Korwinem objęły również teren Szalejowa Dolnego. Na przestrzeni lat 1467-1469 wieś została doszczętnie zniszczona. Po ustaniu walk miejscowość odbudowano, jednakże augustianie utracili sporą jej część. Pewien obszar w 1477r. stał się własnością Heinricha von Tschischwitz z Wilkanowa, z kolei inną bliżej nie określoną cześć książę Henryk Podiebrodowicz nadał jako dobra lenne Hildebrandtowi van Kauffung. Chociaż nie istnieją dokładne dane, prawdopodobnie augustianie po kilkudziesięciu latach ponownie objęli całą miejscowość. W takiej formie 29 sierpnia 1579r. Szalejów Dolny przeszedł w ręce drugiego klasztoru, tym razem Jezuitów, z Kłodzka, na blisko 200 kolejnych lat. Był to okres rozkwitu dla miejscowość, która stała się ważnym miejscem pielgrzymkowym za sprawą kaplicy św. Anny. Budowę kaplicy zainicjował rolnik Johanes Riedel. Powstała ona z drewna w 1521r. wkrótce po wielkiej zarazie, która w Kłodzku zebrała żniwo 3000 ofiar śmiertelnych. Pierwsza procesja z Kłodzka do Szalejowa Dolnego odbyła się w 1628r. a papież Innocenty X zafundował medal i ustanowił odpust na 14 lipca ( od 1652r.). Rosnący kult św. Anny-patronki szczęścia rodzinnego oraz chroniącej przed zarazą przynosił Jezuitom coraz większe profity, stąd też zdecydowali się na rozbudowanie kaplicy. W latach 1731- 1732 zbudowano kościółek kamienny, z wmurowanym w ścianę kamieniem węgielnym. Dzwon z wizerunkiem Arnoszta z Pardubic datowany w 1732r. został wylany w Kłodzku. W samym kościółku swoje miejsce znalazł średniowieczny ołtarz - tryptyk z 1550r., który obecnie znajduje się w Muzeum w Henrykowie. Kolejne lata przyniosły budowę kaplicy św. Magdaleny jako miejsca pokutnego. Od XVIII w. rosła sława tego kompleksu kościelnego, a wśród bogatych ludzi w dobrym tonie było zawierać tutaj związki małżeńskie. Nie jest to jednak jedyny kościół w miejscowości. Jako pierwszy powstał drewniany kościół parafialny pod wezwaniem św. Szymona i Judy Tadeusza wliczany do parafii Kłodzka. Kamień węgielny pod budową masywnego kościoła z gotyckim sklepieniem położono 1.08.1489r. Rok 1702 przyniósł remont i dobudowanie kopuły nad chórem, prezbiterium oraz masywnej wieży na 3 dzwony, tuż nad wejściem do kościoła. Szalejów Dolny stracił prawa parafii w roku 1366 na rzecz Szalejowa Górnego, który to będąc w centrum skupił mniejsze miejscowości – Polanicę, Wolany, Chocieszów, Niwę. Kościół z Szalejowa Dolnego stał się kościołem filialnym Kłodzka. Naprzemienne panowanie 2 zakonów w Szalejowie Dolnym na pewno wpłynęło na pobożność postawy byłych mieszkańców, którzy fundowali wiele pomników, kaplic, krzyży przydrożnych będących wyrazem ich wdzięczności. Na terenie wsi ( dł.=4,2km) znajduje się ponad 20 tego rodzaju obiektów. Są wśród nich: figury – Trójcy Świętej, Matki Bożej Bolesnej, św. Nepomucyna, Madonny Arnoszta, św. Rozalii; kaplice- św. Antoniego, dwusłupowa, okolicznościowe, duży krzyż cmentarny, pomnik poległych w I wojnie światowej i wiele innych Po kasacji majątków jezuitów w roku 1787 Szalejów Dolny przejmuje państwo pruskie, a rok później nabywa go minister, hrabia Friedrich Wilhelm von Reden, który nie pozostawia potomków. W drodze sukcesji w roku 1815 wieś przechodzi w ręcę hrabiego von Münchhausena, męża siostry hrabiego von Reden. Obecny swój kształt zamek zawdzięcza właśnie tej rodzinie, która mieszkała tutaj do końca II wojny światowej. Posiadłość dworska otoczona była pięknym parkiem i stawami, a w skład całego majątku wchodziły ponadto: cukrownia, olejarnia, tartak, młyn wodny, browar i gorzelnia. Po wojnie pałac miał wielu właścicieli, którzy nie zawsze dbali o niego odpowiednio. Majątek popadał w ruinę i chociaż obecnie znajduje się w rękach prywatnych – jego stan się pogarsza. Począwszy od XVII wieku wieś intensywnie się rozwijała, do czego przyczyniało się położenie /na szlaku handlowym/ oraz zaradność kolejnych gospodarzy. Przepływ kupców i rzemieślników przez miejscowość przynosił także ujemne skutki, w postaci chorób zarazy i dżumy, które to dziesiątkowały miejscową ludność. Na tę okoliczność powstało we wsi wiele kapliczek i pomników, nad którymi i dzisiaj warto się zatrzymać, zadumać…

szalejow